اسپلیت تی یکی از اتصالات پرکاربرد خطوط لوله است که در صنایع مرتبط با خط لوله به کار می رود. در مقالات پیشین در رابطه با اتصالات و نحوه ی نصب آن ها بر روی خط لوله نکاتی را ارائه دادیم. در این نوشته قصد داریم تا نکاتی را به طور اختصاصی در رابطه با اسپلیت تی شرح دهیم. این اتصال در عملیات انشعاب گیری از خط لوله به کار می رود. همان طور که می دانید در عملیات انشعاب گیری نقطه ای را بر روی خط لوله معین می کنند که انشعاب باید از این نقطه خارج شود. در این ناحیه از خط لوله، می بایست حفره ای با اندازه ی معین ایجاد شود تا از طریق آن بتوان سیال را وارد لوله ی انشعابی کرد. برای انشعاب گیری از خط لوله دو راهکار را پیش رو داریم. راهکار اول اینکه جریان سیال درون خط را به طور کامل متوقف کرده و لوله را ایزوله کنیم و سپس در محل مورد نظر برای انشعاب حفره ای ایجاد کنیم. با استفاده از راهکار دوم نیازی به افت در بهره برداری از خط لوله و توقف در جریان سیال نخواهیم داشت. در روش دوم برش را بر روی لوله ای می زنیم که درون آن سیال در جریان است و لوله به اصطلاح تحت فشار سیال قرار دارد. شاید با خود تصور کنید که چگونه می توان بر روی لوله ای تحت فشار حفره ای ایجاد کرد بدون اینکه سیال به محیط بیرونی لوله نشت کند و از آن خارج شود. روش دوم در انشعاب گیری از خط لوله هات تپ نام دارد. هات تپ دارای ساز و کاری است که اتصال اسپلیت تی جزئی از این ساز و کار می باشد. برای مطالعه ی چگونگی اجرای عملیات هات تپ و شناخت اجزای این عملیات به لینک قرمز رنگ مراجعه کنید و برای اطلاع از ساختار و نحوه ی عملکرد اسپلیت تی ادامه ی مطلب را مطالعه بفرمایید.
اسپلیت تی
اتصال اسپلیت تی یک اتصال سه راهی است. یعنی پس از نصب بر روی خط لوله و بهره برداری از لوله انشعابی مسیری سه راهی را به وجود می آورد که یکی از این سه مسیر به لوله ی انشعابی و بقیه به لوله ی اصلی مربوط می شوند. اسپلیت تی از دو بخش جداگانه تشکیل شده که این بخش ها بر روی خط لوله به یکدیگر پیوسته و متصل می شوند.
هر یک از اتصالات خط لوله به نحوی دیواره ی لوله را پوشش می دهند. این پوشش دهی می تواند به صورت صد در صدی و یا با میزان کمتری وجود داشته باشد. اسپلیت تی اتصالی است که لوله را به صورت صد در صدی و تمام و کمال دربر می گیرد. در واقع بخشی از خط لوله که قرار است بر روی آن حفره ای ایجاد شود توسط اسپلیت تی پوشش دهی می شود.
اسپلیت تی دو وظیفه را بر روی خط لوله برعهده دارد. اول اینکه محل برش هات تپی را نشت گیری کند. یعنی زمانی که برش بر روی لوله ایجاد می شود اسپلیت تی و یا دیگر اتصالات خط لوله مانع از نشت سیال به محیط بیرونی می شود اما اسپلیت تی این کار را با همکاری ولو یا شیر صنعتی انجام می دهد. ولو بر روی اسپلیت تی بسته می شود. ولوها دارای اهرم هایی هستند که با استفاده از آن ها می توان جریان سیال را قطع و وصل کرد. در صورتی که ولو در حالت بسته قرار داشته باشد، اسپلیت تی محل حفره را نشت گیری کرده و ولو مانع از خروج سیال به محیط بیرونی خواهد شد.
ساختار اسپلیت تی
گفتیم که اسپلیت تی از دو بخش جداگانه تشکیل شده. به همین دلیل از کلمه split در اول عبارت split tee استفاده می شود. tee نیز در این عبارت به معنی سه راهی است. این دو بخش جداگانه در واقع دو پد نام دارند که از برش طولی یک قطعه لوله به وجود آمده اند.
قطعه لوله با طول معین – طول این لوله بسته به میزان استحکام مورد نیاز در نقطه ی انشعابی دارد – برای ساخت پدها مورد استفاده قرار می گیرد. این لوله از قسمت طولی به دو نیم با اندازه ی یکسان تقسیم می شود. اندازه ی لوله ای که برای ساخت پدها مورد استفاده قرار می گیرد باید با اندازه ی لوله اصلی برابر باشد تا پس از قرار گیری بر روی لوله کاملاً مماس و فیت بر روی لوله قرار گیرد و هیچ گونه فاصله ای حتی به میزان اندک نبایستی بین لوله و اسپلیت تی وجود داشته باشد، چرا که همین فاصله می تواند نشتی سیال را در پی داشته باشد و عملکرد اسپلیت تی را ناکارآمد سازد.
پس از ساختن پدها یکی از پدها را به عنوان مهم ترین بخش اسپلیت تی انتخاب می کنند. بخشی که وظیفه ی دوم اسپلیت تی با استفاده از آن صورت می گیرد. این بخش نیپل نام دارد. نیپل ابتدایی ترین نقطه ی خروجی انشعاب از لوله ی اصلی است و در منتهی الیه آن شیر یا ولو بسته می شود. همچنین نیپل ارتفاع لازم از جداره ی لوله را فراهم می سازد تا دیگر اجزا به راحتی بتوانند بر روی لوله نصب شوند. نیپل نیز قطعه ی لوله ای با اندازه های مختلف است و ارتفاع آن بستگی به پارامترهای عملیاتی دارد که از طرف تیم فنی و مهندسی تعیین شده و به سازندگان اسپلیت تی ابلاغ می شود اما سایز و یا مقدار اینچ این لوله با لوله ی انشعابی برابر است. بنابراین اندازه یا ارتفاع نیپل در هر عملیات هات تپ متغیر است. نیپل بر روی حفره ای که در مرکز یکی از پدهای اسپلیت تی ایجاد شده جوش زده می شود. جوشکاری نیپل بر روی پد بسیار مهم است. جوش این منطقه باید با استحکام، یکنواخت و کیفیت بالا حاصل شود تا هیچ گونه نشتی در آن وجود نداشته باشد.
پس از جوش زدن نیپل بر روی پد، یک فلنج را بر روی نیپل جوش می دهند تا با استفاده از آن بتوان کل اتصال اسپلیت تی را به ولو متصل کرد.
جوش دادن فلنج بر روی نیپل نیز از اهمیت زیادی برخوردار است. چون این نقاط بدون هیچ گونه محافظ ثانویه بر روی خط لوله نصب می شوند و تنها کیفیت جوش است که تضمین کننده استحکام این نقاط خواهد شد.
البته در برخی موارد و در صورتی که فشار سیال درون خط خیلی بالا باشد، قطعه ی زینی شکلی را به عنوان محافظ ثانویه در محل اتصال بین نیپل و پد جوش می دهند تا مقاومت اتصال افزایش بیشتری داشته باشد.
تمامی این مراحل در محل کارگاه هات تپ اجرا می شود، این کارگاه ممکن است از منطقه عملیاتی فاصله زیادی داشته باشد و یا اینکه به صورت سیار در نزدیکی منطقه عملیاتی احداث شود.
پس از اینکه اسپلیت تی در محل کارگاه ساخته شد به منظور نصب بر روی خط لوله به منطقه ی عملیاتی فرستاده می شود و مراحل نصب را به صورت مکانیکی و یا با استفاده از جوشکاری پشت سر خواهد گذاشت.